Didim ilçe merkezine yaklaşık 70 kilometre uzaklıkta, Kuşadası ilçe merkezinin yaklaşık 8 kilometre güneyinde yer alan Kadı Kalesi (Anaia Yerleşimi), Ege Denizi’nin önemli geçiş noktalarından biri olan Samos Boğazı’nı kontrol edebilecek stratejik bir konumda kurulmuştur. Bu özelliğiyle Anaia, tarih boyunca deniz ticareti ve bölgesel ulaşım açısından önemli bir merkez olmuştur.
Kadı Kalesi/Anaia Höyüğü, Prehistorik Dönem’den Osmanlı Dönemi’ne kadar uzanan yaklaşık altı bin yıllık kesintisiz yerleşim geçmişiyle dikkat çekmektedir. Kazılar sırasında ortaya çıkarılan çanak çömlek buluntuları, buradaki ilk yerleşimin günümüzden yaklaşık 6000 yıl öncesine kadar uzandığını göstermektedir. Bu durum, Anaia’nın Batı Anadolu’nun en uzun süre iskân görmüş yerleşimlerinden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Yerleşimin en dikkat çekici yapılarından biri, 12. yüzyıla tarihlenen kale içerisinde bulunan kilise-manastır kompleksidir. İlk kez 2005 yılında gün yüzüne çıkarılmaya başlanan bu yapı topluluğu; anıtsal ölçüleri, mimari özellikleri ve özgün altyapısıyla Anaia’nın Bizans Dönemi’ndeki dini ve ekonomik önemine ışık tutmaktadır.
